بایزید بسطامی که به حق او را باید سلطان­العارفین گفت، یکی از پیش تازان مکتب تصوف و عرفان  است.

او در حالی که  از توحید سخن می­گوید، با مطرح ساختن عشق الهی مردم را به محبت به دیگران و دوست داشتن همه آفریدگان خدا تشویق می­کند.

بایزید مکتب انسانیت را تحت لوای عرفان در زمانی شروع کرد که مبارزه­ی فرهنگ بیگانه  خاطر ایرانیان را نگران ساخته بود.او با سخنان بدیع خود فرهنگ ایرانی را از دستبرد اجانب دور نگاه داشت.

شخصیت عارف بزرگ، بایزید بسطامی بسیار پر رمز و راز است زیرا پس از گذشت قرون متمادی، هنوز کلیه ابعاد و وجوه اخلاقی  و عرفانی­اش بر اهل علم و معرفت و فضل و کرامت، عیان نشده است، گرچه عارفان نامی چون:

((جنید بغدادی، منصور حلاج، شهاب­الدین سهروردی، ابوالحسن خرقانی، فرید­الدین عطار نیشابوری ، سنایی، محمد غزالی،  محی­الدین ­ابن عربی، نجم­الدین کبری، مولوی و ...))

شخصیت وی را ستوده­اند ولی کیفیت زندگی معنوی بایزید و بیان گونه­های مختلف و متفاوت منتسب به ایشان به نحوی که از وی چنان اسطوره­ی عظیمی  ساخته­اند که شناخت عرفان نظری و علمی بایزید کارآسانی نیست به­ویژه آن که در شناخت و معرفی کلام خلاق اساطیری­اش در حکمت متعالیه راه درازی در پیش است، به قول مولانا:

نور زکجا می­رسد، کهنه کجا می­رود

گرنه ورای نظر عالم بی­منتهاست